Eie-etablering for personer med utviklingshemming

forside rapport
Forfattar:
Marit Ekne Ruud og Kim Christian Astrup
Publisert av:
NIBR-rapport 2018:17
Utgivingsår:
2018
Oppdragsgivar:
Husbanken
Oppdragsutførar:
By- og regionforskningsinstituttet NIBR, OsloMet

Kort om publikasjonen

Denne rapporten ser på eige-etablering for menneske med utviklingshemming. Delar av studien er basert på intervju med tilsette i eit utval kommunar og med representantar frå foreldregrupper som har stått bak ulike bustadprosjekt.

Målet med studien er å vise korleis kommunar kan leggje tilrette for at personar med utviklingshemming skal kunne eige eigen bustad med bruk av økonomiske verkemiddel, utan at dette vert dyrare enn å tilby utleigebustader. Det er framleis ein lang veg å gå før denne gruppa har fått same moglegheit som andre grupper til å verte bustadeigarar.

I rapporten vert det stilt spørsmål om primærutfordringane, moglege finansieringsmodellar og om dei økonomiske verkemidla er gode nok.

Oversikt over hovudfunn

Hovudfunn:

  • Utfordringane kan knytast til korleis dei ulike verkemidla vert brukte og kjennskapen til korleis dei kan brukast. Utfordringane kan i mindre grad knytast til verkemidla i seg sjølve.
    Fleire små kommunar har brukt ein modell der kommunen står som byggherre og finansierer prosjektet gjennom investeringstilskot frå Husbanken og momskompensasjon på prosjektet. Deretter vert bustadene selde til ei bebuargruppe organisert som eit bustadlag, der bebuarane finansierer sine eigedelar med grunnlån. Modellen har fått namn etter eit prosjekt frå Stange kommune (Stangemodellen).
  • Rapporten syner at det er utfordringar når det gjeld bruk av momskompensasjon i bustadprosjekt der private står som byggherre, på oppdrag frå foreldregrupper. Dette er særleg aktuelt i presskommunar der det er få bustader tilgjengeleg for målgruppa. Spørsmålet om momskompensasjon for slike prosjekt har vist seg vanskeleg å tolke, og har gjeve ulik praksis og argumentasjon i dei ulike bustadprosjekta.
  • I rapporten er det beskrive eit eksempel der personar med utviklingshemming med lave inntekter klarte å kjøpe bustad på Oslos beste vestkant. Her vart det brukt høge tilskot til etablering. Analysane viser at det kunne vore mogleg å etablere seg her utan bruk av etableringstilskot, men ved hjelp av startlån/grunnlån og momskompensasjon. Det tyder på at målgruppa har tilgjengelege verkemiddel som kan sikre etablering overalt i landet. Årsakene til den lave eigarandelen blant målgruppa kan difor ikkje tilskrivast manglande økonomiske vilkår.
  • Mange aktørar er involverte i denne typen prosjekt, og prosessen kan vere tung og med bratt læringskurve. Både foreldre og kommunar lærer ofte av kvarandre i prosessen.
  • Ei utfordring kan vere kommunen si haldning til å ta tak i denne målgruppa for å sikre at fleire får moglegheit til å eige bustaden sin.
  • Eksempelprosjekta viser at det er viktig å få sett av egna tomter i kommuneplanen og tomter som er regulert til føremålet. Ein kritisk faktor er at å få egna tomt med teknisk infrastruktur, veg mv. kan ta lang tid å få byggjeklar, dersom det ikkje allereie er regulert i eit byggjefelt.
  • Det er viktig at ulike aktørar avklarar interesser og mål tidleg i prosessen; bebuarar, pårørande, utbyggar, bankar, naboar, nærmiljø, politikarar, kommuneadministrasjon og Husbanken.

Lenke til meir informasjon

Les heile rapporten.